Güncel

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi Nedir?

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, Genel Kurulu’nun 13 Aralık 2006 tarihli ve A/RES/61/106 tarihli kararıyla kabul edilmiş ve 3 Mayıs 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşme’nin onaylanması 3 Aralık 2008 tarih ve 5825 sayılı Kanunla uygun bulunmuştur.

SÖZLEŞMENİN AMACI NEDİR?

Türkiye tarafından imzalanan, toplam 50 maddeden oluşan ve taraf olan devletlere, engellilere karşı ayrımcılığı ortadan kaldırmak ve onların yaşam standartlarını yükseltmek gibi yükümlülükler getiren amaçlanmaktadır.

SÖZLEŞME MADDELERİ NELERDİR?

ENGELLİLERİN HAKLARINA DAİR SÖZLEŞME

Bu Sözleşme’ye Taraf Devletler,
(a) Birleşmiş Milletler Gartı’nda ilan edilmiş olan ve insanlık ailesinin tüm mensuplarının
doğuştan sahip oldukları onuru, değeri, eşit ve devredilmez hakları dünyada özgürlüğün,
adalet ve barışın temeli olarak kabul eden ilkeleri anımsayarak,
(b) Birleşmiş Milletler’in, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve İnsan Haklarına İlişkin
Uluslararası Sözleşmeler ile, herkesin herhangi bir ayrımcılığa uğramaksızın, bu belgelerde
tanınan hak ve özgürlüklere sahip olduğunu kabul ve ilan ettiğini göz önünde bulundurarak,
(c) Tüm insan haklarının ve temel özgürlüklerin evrenselliğini, bölünmezliğini,
bütüncüllüğünü ve bağlılığı ve engellilerin bu haklardan ayrımcılığa uğramaksızın
yararlanmalarının güvence altına alınması gerektiğini yeniden onaylayarak,
(d) Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’yi, Medeni ve Siyasi
Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’yi, Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan
Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme’yi, Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın
Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme’yi, İşkence ve Diğer Zalimane Gayri insani veya
Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme’yi, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi ve
Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme’yi
anımsayarak,
(e) Engelliliğin verilen bir kavram olduğunu ve engelliliğin sakat kişilerin, onların diğer
bireyler ile birlikte eşit bir temelde topluma tam ve etkili katılmalarına olanak tanımayan
tutumlar ve çevre koşullarla etkileşiminden kaynaklandığını tanıyarak,
(f) Engelliler için Dünya Eylem Programı ve Sakatlar için Fırsat Eşitliği Konusunda Standart
Kurallar’da yer alan ilke ve politika önerilerinin engellilere fırsat eşitliği sağlanmasına
yönelik ulusal, bölgesel ve uluslararası seviyede politikaların, planların, programların ve
eylemlerin geliştirilmesi, tasarlanması ve değerlendirilmesine katkısını göz önünde
bulundurarak,
(g) Engelliliğe ilişkin konuların sürdürülebilir kalkınmayla ilgili stratejilerin ayrılmaz bir
parçası olarak ele alınmasının önemini vurgulayarak,
(h) Engelli olduğu için bir kişinin ayrımcılığa uğramasının kişinin doğuştan sahip olduğu
onuru ve değeri ihlal ettiğini de göz önünde bulundurarak,
(i) Buna ek olarak engellilerin çeşitliliğini tanıyarak,
(j) Daha yoğun bir desteğe ihtiyacı olan engelliler dahil olmak üzere, tüm engellilerin insan
haklarının güçlendirilmesi ve korunması gerektiğini göz önünde bulundurarak,
(k) Çeşitli belgelere ve yükümlülüklere rağmen engellilerin toplumun eĢit üyeleri olarak
topluma katılımda engellerle karĢılaĢmaya devam ettiklerini ve dünyanın her yerinde insan
haklarının ihlal edildiğini dikkate alarak,
(l) Tüm ülkelerde, özellikle geliĢmekte olan ülkelerde, engellilerin yaĢam koĢullarının
geliĢtirilmesinde uluslararası iĢbirliğinin önemini tanıyarak,
(m) Engellilerin toplumun refah ve çeĢitliliğine yaptıkları ve yapabilecekleri katkıyı ve
engellileri insan haklarını ve temel özgürlükleri tam kullanmaya ve topluma tam katılmaya
teĢvik etmenin, onların topluma ait oldukları hissine sahip olmalarını sağlayacağını, toplumun
insani, sosyal ve ekonomik yönden kalkınmasına ve yoksulluğun azalmasına katkıda
bulunacağını tanıyarak,
(n) Kendi seçimlerini yapma özgürlüğü dahil olmak üzere engellilerin bireysel özerkliğinin ve
bağımsızlığının önemini kabul ederek,
(o) Engellilerin kendilerini doğrudan ilgilendiren ve diğer politika ve programların karar alma
süreçlerine etkin olarak katılabilmeleri gerektiğini dikkate alarak,
(p) Irk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da baĢka fikir, ulusal, etnik veya toplumsal köken,
mülkiyet, doğum, yaĢ veya baĢka bir statü bakımından birden fazla nedene dayalı olarak veya
ağır ayrımcılığa uğrayan engellilerin karĢılaĢtığı zor koĢulları dikkate alarak,
(q) Engelli kadınların ve kızların hem ev içinde hem de ev dıĢında Ģiddete uğramaya,
yaralanmaya veya istismara, ihmale, ihmalkar muameleye, kötü muameleye veya sömürüye
karĢı daha büyük bir risk altında olduklarını göz önünde bulundurarak,
(r) Engelli çocukların diğer çocuklarla eĢit bir Ģekilde tüm insan haklarından ve temel
özgürlüklerden tam olarak yararlanması gerektiğini kabul ederek ve Çocuk Hakları
SözleĢmesi’ne Taraf Devletlerin üstlendiği yükümlülükleri anımsayarak, (s) Engellilerin
insan hak ve temel özgürlüklerinden tam yararlanmasını teĢvike yönelik çabaların toplumsal
cinsiyet perspektifi içermesi gerektiğini vurgulayarak,
(t) Engellilerin çoğunluğunun yoksulluk koĢullarında yaĢadığının altını çizerek ve bu
bakımdan, yoksulluğun engelliler üzerindeki olumsuz etkisine dikkat çekmenin kritik önemini
kabul ederek,
(u) Gart’ta yer alan amaç ve ilkelere tam saygı üzerine kurulu barıĢ ve güvenlik ortamının ve
uygulanabilir insan hakları belgelerine riayet edilmesinin, özellikle silahlı çatıĢma ve yabancı
iĢgali halinde engellilerin tam korunması için vazgeçilmez olduğunu aklında tutarak,
(v) Fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye ve
iletiĢime eriĢimin engellilerin tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam
yararlanmasını sağlamadaki önemini kabul ederek,
(w) Bireyin, diğer bireylere ve ait olduğu topluma karĢı görevleri bulunduğunun ve bu
bireyin, Uluslararası Ġnsan Hakları Manzumesi’nde tanınan hakların güçlendirilmesi ve bu
haklara riayet edilmesi için çaba gösterme yükümlülüğü altında olduğunun farkında olarak,
(x) Engellilerin haklarını ve onurunu güçlendiren ve koruyan kapsamlı bir uluslararası
sözleĢmenin engellilerin ağır sosyal dezavantajlarının ortadan kaldırılmasına ve onların
medeni, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel ortamlara eĢit fırsatlarla katılımının teĢvik
edilmesine, hem geliĢen hem de geliĢmekte olan ülkelerde önemli bir katkı sağlayacağına ikna
olarak,
(y) Engellinin toplumun doğal ve temel birimi olduğuna ve toplum ve devlet tarafından
korunmaya hakkı olduğuna ve engellilerin ve aile üyelerinin, engellilerin haklarını tam ve eĢit
kullanabilmesini sağlamak için gerekli korumayı ve desteği almaları gerektiğine ikna olarak

Aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmışlardır:

1. MADDE – AMAÇ
Bu SözleĢme’nin amacı, engellilerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eĢit
Ģekilde yararlanmasını teĢvik etmek, korumak ve sağlamak ve doğuĢtan sahip oldukları onura
saygıyı güçlendirmektir. Engelli kiĢiler, çeĢitli engellerle karĢılaĢmaları halinde diğerleriyle
eĢit bir Ģekilde topluma tam ve etkili Ģekilde katılmalarını engelleyen uzun süreli fiziksel,
zihinsel, ruhsal ve duyusal sakatlığı olan kiĢilerdir.
MADDE 2 – TANIMLAR
Bu SözleĢme’nin amaçları açısından;
”ĠletiĢim”, eriĢilebilir bilgi ve iletiĢim teknolojisi dahil dilleri, metin gösterimini, Braille
alfabesi kullanarak ve dokunarak iletiĢimi, büyük harflerle baskıyı, yazılı, iĢitsel ve eriĢilebilir
çoklu medyayı, sade dili, insan okuyucusunu, beden dilini, diğer tür ve biçemdeki ve farklı
araçlarla gerçekleĢen iletiĢimi içermektedir.
“Dil” sözlü dili, iĢaret dilini ve sözlü olmayan diğer dilleri kapsar
“Engelliğe dayalı ayrımcılık” siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel, medeni veya baĢka herhangi
bir alandaki tüm insan hak ve temel özgürlüklerinin diğerleri ile eĢit bir Ģekilde kullanılması
veya bunlardan yararlanılması imkanını ortadan kaldıran veya bunu engelleyen her türlü
ayrımın, dıĢlamanın veya kısıtlamanın engelliğe dayalı olarak yapılmasıdır. Engelliliğe dayalı
ayrımcılık, makul uyumlaĢtırmanın yapılmaması dahil her türlü ayrımcılığı kapsar.
“Makul uyumlaĢtırma”, engellilerin tüm insan haklarını ve temel özgürlüklerini diğerleriyle
eĢit Ģekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere somut durumda
ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aĢırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değiĢiklik ve
uyarlamaları ifade eder.
“Evrensel tasarım” ve “kapsayıcı tasarım”, ürünlerin, çevrenin, programların ve hizmetlerin
özel bir tasarıma veya uyarlanmaya gerek duyulmaksızın, mümkün olduğunca herkes
tarafından kullanılabileceği Ģekilde tasarlanmasıdır. Evrensel tasarım” ve “kapsayıcı tasarım”,
gerek duyulduğu takdirde özel engelli grupları için yardımcı cihazların tasarımını da
kapsamaktadır.
MADDE 3- GENEL ĠLKELER
Bu SözleĢme’nin ilkeleri Ģunlardır:
(a) Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıkları da dahil olmak üzere, kiĢilerin
doğuĢtan sahip oldukları onura ve bireysel özerkliklerine saygı gösterilmesi;
(b) Ayrımcılık yapılmaması;
(c) Topluma tam ve etkili katılım ve dahil olma;
(d) Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engelliliğin insan çeĢitliliğinin ve insanlığın bir parçası
olarak kabul edilmesi;
(e) Fırsat eĢitliği;
(f) EriĢilebilirlik;
(g) Kadın ve erkek arasında eĢitlik;
(h) Engelli çocukların geliĢen kapasitelerine saygı duyulması ve engelli çocukların kendi
kimliklerini koruyabilmeleri için haklarına saygı duyulması.
MADDE 4- GENEL YÜKÜMLÜLÜKLER
1. Taraf Devletler, engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılık yapılmaksızın bütün engellilerin
tüm insan hak ve temel özgürlüklerinin tam olarak hayata geçirilmesini sağlama ve hak ve
özgürlükleri güçlendirme sorumluluğu altındadır. Bu amaçla, taraf Devletler Ģunları taahhüt
etmektedir:
(a) Bu SözleĢme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer
tedbirleri almayı;
(b) Engelliler aleyhinde ayrımcılık teĢkil eden yürürlükteki hukuk kurallarını, düzenlemeleri,
gelenekleri ve uygulamaları değiĢtirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama
faaliyetleri dahil uygun tüm tedbirleri almayı;
(c) Tüm politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve
güçlendirilmesini dikkate almayı;
(d) Bu SözleĢmeyle bağdaĢmayan herhangi bir eylemde veya uygulamada bulunmaktan
kaçınmayı ve kamu otoritelerinin ve kurumlarının bu SözleĢme’ye uygun davranmalarını
sağlamayı;
(e) Herhangi bir kiĢi, örgüt veya özel teĢebbüs tarafından engelliliğe dayalı ayrımcılık
yapılmasını bertaraf etmek için uygun tüm tedbirleri almayı;
(f) Standartlar ve kılavuz ilkelerin geliĢtirilmesinde evrensel tasarımdan yararlanılması ve
engellilerin özel ihtiyaçlarını karĢılamak üzere evrensel olarak tasarlanmıĢ ve mümkün olduğu
ölçüde asgari değiĢikliği ve az maliyeti gerektiren ürünlerin, hizmetlerin, ekipmanın ve
tesislerin araĢtırılmasını, geliĢtirilmesini, mevcudiyetini ve kullanılabilirliğini sağlamayı veya
desteklemeyi;
(g) Maliyeti karĢılanabilir teknolojilere öncelik vererek, bilgi ve iletiĢim teknolojileri,
harekete yardımcı araçlar, yardımcı teknolojiler dahil engellilere uygun yeni teknolojilerin
araĢtırılmasını, geliĢtirilmesini, mevcudiyetini ve kullanılabilirliğini sağlamayı veya
desteklemeyi;
(h) Engellilere yeni teknolojiler dahil harekete yardımcı araçlara, yardımcı teknolojilere ve
beraberinde yardımcı, destekleyici hizmetlere ve tesislere iliĢkin eriĢilebilir bilginin
sağlanması,
(i) Engellilerle çalıĢan profesyonellerin ve personelin bu SözleĢme’de tanınan haklara iliĢkin
eğitiminin güçlendirilmesi ve böylelikle bu haklarla güvence altına alınan desteğin ve
hizmetlerin daha iyi sağlanması;
2. Ekonomik, sosyal ve kültürel haklara iliĢkin olarak her taraf Devlet, kaynakları ölçüsünde
azami tedbirler almayı ve gerektiğinde uluslararası iĢbirliği çerçevesinde, bu haklardan tam
yararlanmanın aĢamalı olarak sağlanması için, bu SözleĢme’de yer alan ve uluslararası
hukuka göre derhal uygulanabilen yükümlülükleri yerine getirmeyi taahhüt eder.
3. Taraf Devletler, bu SözleĢme’yi yürürlüğe koyacak yasaların ve politikaların geliĢimi ve
uygulanmasında ve engellilere iliĢkin diğer karar alma süreçlerinde, engelli çocuklar dahil
engellilere onları temsil eden örgütler aracılığıyla sık sık danıĢacaklar ve onları etkin bir
Ģekilde sürece dahil edeceklerdir.
4. Bu SözleĢme’deki hiçbir hüküm, engellilerin haklarının sağlanması bakımından daha
elveriĢli olan ve taraf Devlet’in yasalarında veya Devlet için yürürlükte bulunan uluslararası
hukuk kurallarında bulunan hükümleri etkilemeyecektir.
Taraf Devletlerden herhangi birinin, hukuka, sözleĢmelere, hukuki düzenlemelere, geleneğe
uygun olarak tanınmıĢ veya yürürlüğe girmiĢ temel insan haklarından herhangi birini, mevcut
SözleĢme’nin bu hakları tanımadığı veya daha dar kapsamlı olarak tanıdığı gerekçesiyle
kısıtlaması veya kısmen değiĢtirmesi mümkün değildir.
5. Bu SözleĢme’nin hükümleri, herhangi bir kısıtlamaya veya istisnaya tabi olmaksızın federal
devletlerin bütün bölgelerinde uygulanacaktır.
MADDE 5- EġĠTLĠK VE AYRIMCILIK YASAĞI
1. Taraf Devletler, herkesin hukuk önünde eĢit olduğunu ve ayrımcılığa uğramaksızın
herkesin hukuk tarafından eĢit korunmaya ve hukuktan eĢit yararlanmaya hakkı olduğunu
kabul eder.
2. Taraf Devletler, engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklayacak ve engellilerin
herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karĢı eĢit ve etkili Ģekilde korunmasını güvence altına
alacaktır.
3. Taraf Devletler, eĢitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere
yönelik makul uyumlaĢtırmanın yapılması için gerekli tüm adımları atacaktır.
4. Engellilerin fiili eĢitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler, bu
SözleĢme bakımından ayrımcılık sayılmayacaktır.
MADDE 6- ENGELLĠ KADINLAR
1. Taraf Devletler, engelli kadın ve kız çocuklarının birden fazla nedene dayalı ayrımcılığa
maruz kaldığını kabul eder ve bu bakımdan tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve
eĢit yararlanmalarını sağlamaya yönelik tedbirleri alırlar.
2. Taraf Devletler, kadınların tam geliĢimini, ilerlemesini ve güçlenmesini ve bu SözleĢme’de
belirtilen insan hak ve temel özgürlüklerini kullanmalarını ve bunlardan yararlanmalarını
sağlamak için tüm gerekli tedbirleri alacaktır.
MADDE 7- ENGELLĠ ÇOCUKLAR
1. Taraf Devletler, engelli çocukların diğer çocuklarla eĢit bir Ģekilde tüm insan hak ve temel
özgürlüklerinden tam olarak yararlanmasını sağlamak için gerekli tüm tedbirleri alacaktır.
2. Engelli çocuklarla ilgili tüm eylemlerde, çocuğun üstün yararının gözetilmesine öncelik
verilecektir.
3. Taraf Devletler, engelli çocukların diğer çocuklarla eĢit bir Ģekilde kendilerini etkileyen her
konuda görüĢlerini serbestçe ifade etme hakkına sahip olmasını, yaĢlarına ve olgunluk
seviyelerine göre görüĢlerine önem verilmesini ve bu hakkın tanınması için engellerinin
çeĢidine ve yaĢlarına uygun destek sunulmasını sağlayacaktır.
MADDE 8- BĠLĠNÇ YÜKSELTME
1. Taraf Devletler, (aĢağıdaki amaçları gerçekleĢtirmek için) acil, etkili ve uygun tedbirler
almayı taahhüt ederler.
(a) Aile dahil, toplumun her kesiminde engellilere iliĢkin bilinç yükseltmek ve haklarına ve
onurlarına saygı duyulmasını teĢvik etmek;
(b) YaĢamın her alanında, engellilere yönelik, kliĢelerle, önyargılarla, zarar verici
uygulamalarla, cinsiyet ve yaĢ temelli ayrımcı davranıĢlarla mücadele etmek;
(c) Engellilerin kapasiteleri ve katkıları hakkındaki farkındalık yaratmak.
2. Bu amaca yönelik tedbirler aĢağıdakileri içermektedir:
(a) Toplumda bilinç yaratmaya yönelik etkili kampanyalarının tasarlanması, baĢlatılması ve
sürdürülmesi:
(i) Engellilerin haklarının kabuledilebilirliği konusunda toplumun eğitilmesi;
(ii) Engellilere yönelik olumlu yaklaĢımların ve sosyal farkındalığın güçlendirilmesi;
(iii) Engellilerin becerilerinin, meziyetlerinin, yeteneklerinin iĢyerlerine ve iĢ piyasasına
katkılarının tanınmasını teĢvik etmek;
(b) Erken yaĢtan itibaren tüm çocuklar dahil olmak üzere eğitim sisteminin tüm aĢamalarında
engellilerin insan haklarına saygıyla yaklaĢılmasını teĢvik etmek;
(c) Engellilerin tüm medya organlarında, bu SözleĢme’nin amacına uygun bir yaklaĢımla
tasvir edilmesini cesaretlendirmek;
(d) Engellilere ve haklarına iliĢkin bilinçlendirici eğitim programlarının teĢvik edilmesi.
MADDE 9- ERĠġEBĠLĠRLĠK
1. Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaĢamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam
katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde fiziksel çevreye, ulaĢıma,
bilgi ve iletiĢim teknolojisi ve sistemi dahil bilgiye ve iletiĢime, hem kırsal hem de kentsel
bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere eriĢiminin
sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler eriĢime yönelik engellerin tespitini ve
ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aĢağıda belirtilen yerler ve hizmetler
bakımından da geçerlidir:
(a) Binalar, yollar, ulaĢım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve iĢyerleri dahil diğer
kapalı ve açık tesisler;
(b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dahil olmak üzere, bilgi ve iletiĢim araçları ve
diğer hizmetler.
2. Taraf Devletler, ayrıca aĢağıdakileri gerçekleĢtirmek için uygun tedbirler almalıdır:
(a) Kamuya açık olan veya kamuya sunulan tesis ve hizmetlere eriĢime iliĢkin asgari standart
ve kılavuz ilkeler geliĢtirmek, ilan etmek ve bunların uygulanmasını izlemek;
(b) Kamuya açık tesisleri iĢleten veya kamuya hizmet sunan özel teĢebbüslerin, engellilerin
eriĢebilirliğini her açıdan dikkate almalarını sağlamak;
(c) Engellilerin karĢılaĢtığı eriĢim sorunlarına yönelik olarak ilgili kiĢileri eğitmek;
(d) Kamuya açık binalarda ve diğer tesislerde Braille ve anlaĢılması kolay formda iĢaretleme
sağlamak;
(e) Kamuya açık binalara ve tesislere eriĢimi kolaylaĢtırmak için rehberler, okuyucular ve
profesyonel iĢaret dili tercümanları dahil çeĢitli canlı yardımları ve vasıtaları sağlamak;
(f) Engellilerin bilgiye eriĢimini sağlamak için, onlara uygun yollarla yardım ve destek
sunulmasını teĢvik etmek;
(g) Engellilerin internet dahil olmak üzere yeni bilgi ve iletiĢim teknolojilerine ve sistemlerine
eriĢimini teĢvik etmek;
(h) EriĢilebilir bilgi ve iletiĢim teknolojileri ve sistemlerinin tasarımını, geliĢtirilmesini ve
dağıtılmasını ilk aĢamadan baĢlayarak teĢvik etmek ve böylelikle bu teknoloji ve sistemlere
asgari maliyetle ulaĢılabilmesini sağlamak.

MADDE 10- YAġAMA HAKKI
Taraf devletler, her insanın doğuĢtan gelen yaĢama hakkına sahip olduğunu yeniden
onaylamaktadır ve engellilerin bu haktan etkili ve diğerleriyle eĢit bir Ģekilde yararlanmalarını
sağlayacak gerekli tüm tedbirleri almalıdır.

MADDE 11- RĠSK DURUMLARI VE ĠNSANĠ AÇIDAN ACĠL DURUMLAR
Taraf Devletler, silahlı çatıĢma halleri, insani açıdan acil durumlar ve doğal afetler dahil risk
durumlarında engellilerin korunmasını ve güvenliğini sağlamak için insancıl hukuk ve
uluslararası insan hakları hukuku dahil uluslararası hukuk çerçevesindeki yükümlülüklerini
yerine getirmek için gerekli tüm tedbirleri almalıdır.
MADDE 12- YASA ÖNÜNDE EġĠT TANINMA
1. Taraf Devletler, engellilerin bulundukları her yerde kiĢi olarak tanınma hakkı olduğunu
yeniden onaylamaktadır.
2. Taraf Devletler, engellilerin yaĢamın tüm alanlarında diğerleriyle eĢit bir Ģekilde hak
ehliyetine sahip olduğunu kabul eder.
3. Taraf Devletler, engellilerin hak ehliyetlerini kullanırken gereksinim duyabilecekleri
desteği alabilmeleri için uygun tedbirleri almalıdır.
4. Taraf Devletler, hak ehliyetinin kullanılmasına iliĢkin tüm tedbirlerin, uluslararası insan
hakları hukukuna uygun Ģekilde istismarı önleyici uygun ve etkili güvenceler sağlamasını
garanti etmelidir. Söz konusu güvenceler, hak ehliyetinin kullanılmasına iliĢkin tedbirlerin
kiĢinin haklarına, iradesine ve tercihlerine saygılı olmasını, çıkar çatıĢmasından bağımsız
olmasını, kiĢinin iradesine haksız bir müdahalede bulunmamasını, kiĢinin koĢulları
bakımından ölçülü olmasını ve bu koĢulları gözetmesini, mümkün olan en kısa sure için
uygulanmasını, yetkili, bağımsız ve tarafsız bir merci veya yargı organı tarafından sürekli
olarak gözden geçirilmesini sağlamalıdır. Bu güvenceler, söz konusu tedbirlerin kiĢinin
haklarını ve çıkarlarını etkilediği derecede ölçülü olmalıdır.
5. Taraf Devletler, bu maddenin hükümleri çerçevesinde, engellilerin mülk edinme veya
mirasa hak kazanma, mali iĢlerini kontrol etme ve banka kredilerine, ipoteklere ve diğer mali
kredilere eriĢim bakımından eĢit haklara sahip olmasını sağlamak için uygun ve etkili tüm
tedbirleri almalı ve engellilerin mülklerinden keyfi olarak mahrum bırakılmamasını
sağlamalıdır.
MADDE 13- ADALETE ERĠġĠM
1. Taraf Devletler, engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde adalete etkili eriĢimini sağlamalıdır.
Bunun için usuli ve yaĢa uygun uyumlaĢtırmalar yapılmalı ve soruĢturma ve diğer hazırlık
aĢamaları dahil tüm hukuki iĢlemlerde tanıklık etmeleri dahil doğrudan ve dolaylı olarak
katılımları kolaylaĢtırılmalıdır.
2. Taraf Devletler, engellilerin adalete etkili bir Ģekilde eriĢimini sağlamayı kolaylaĢtırmak
için, polis ve cezaevi personeli dahil adalet sistemi içerisinde çalıĢanların gerekli eğitimi
almalarını sağlamalıdır.

MADDE 14 – KĠġĠ ÖZGÜRLÜĞÜ VE GÜVENLĠĞĠ
1. Taraf Devletler, engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde aĢağıdaki haklardan yararlanmasını
sağlayacaktır:
(a) KiĢi özgürlüğü ve güvenliği hakkından yararlanma hakkı;
(b) Özgürlüklerinden hukuka aykırı veya keyfi bir Ģekilde mahrum bırakılmamaları,
özgürlüğün kısıtlandığı hallerin hukuka dayalı olması ve engelliliğin, hiçbir koĢulda
özgürlüğün kısıtlanmasının gerekçesi olarak gösterilmemesi.
2. Taraf Devletler, engelliler eğer herhangi bir süreç sonunda özgürlüklerinden mahrum
edildiyse; bunun diğerleriyle eĢit bir Ģekilde yapılmasını; uluslararası insan hakları hukukuna
uygun olarak engellilerin güvencelere sahip olmasını ve engellilerin, makul uyumlaĢtırmaya
iliĢkin hükümler dahil olmak üzere SözleĢme’nin hedeflerine ve ilkelerine uygun muamele
görmesini sağlamalıdır.
MADDE 15- ĠġKENCEYE VEYA ZALĠMANE, ĠNSANLIK DIġI VEYA AġAĞILAYICI
MUAMELEYE VEYA CEZAYA MARUZ KALMAMAK
1. Hiç kimse, iĢkenceye veya zalimane, insanlıkdıĢı veya aĢağılayıcı muameleye veya cezaya
maruz kalmamalıdır. Özellikle, hiç kimse rızası alınmaksızın tıbbi veya bilimsel deneye tabi
tutulmamalıdır.
2. Taraf Devletler, engellilerin iĢkenceye veya zalimane, insanlıkdıĢı veya aĢağılayıcı
muameleye veya cezaya karĢı diğerleriyle eĢit bir Ģekilde korunmasını sağlamak için, etkili
tüm yasal, idari, yargısal ve diğer tedbirleri almalıdır.
MADDE 16- SÖMÜRÜYE, ġĠDDETE VE ĠSTĠSMARA MARUZ KALMAMAK
1. Taraf Devletler, engellileri evin içinde ve dıĢında sömürünün, Ģiddetin ve istismarın
bunların cinsiyete yönelmiĢ hali dahil her biçiminden korumak için uygun tüm yasal, idari,
sosyal, eğitsel ve diğer tedbirleri almalıdır.
2. Taraf Devletler, engellilere, ailelerine, onların bakımını sağlayanlara cinsiyete ve yaĢa
uygun yardım ve destek sağlayarak, sömürü, Ģiddet ve istismar vakalarının nasıl önleneceğine,
tespit edileceğine ve bildirileceğine dair bilgi ve eğitim vererek sömürünün, Ģiddetin ve
istismarın her biçimini önleyici uygun tüm tedbirleri almalıdır. Taraf Devletler, koruma
hizmetlerinin yaĢ, cinsiyet ve engellilik konularına duyarlı olmalarını sağlamalıdır.
3. Taraf Devletler, sömürünün, Ģiddetin ve istismarın her biçimini önlemek için engellilere
hizmet etmeye yönelik tüm tesislerin ve programların bağımsız merciler tarafından etkili bir
Ģekilde denetlenmesini sağlamalıdır.
4. Taraf Devletler, koruyucu hizmetlerin sunulması sırasında gerçekleĢenler dahil olmak
üzere, sömürünün, Ģiddetin veya istismarın herhangi bir biçiminin mağduru olan engellilerin
fiziksel, zihinsel ve psikolojik olarak iyileĢmesi, rehabilitasyonu ve sosyal açıdan yeniden
bütünleĢmesini sağlayıcı uygun tüm tedbirleri almalıdır.Söz konusu iyileĢme ve yeniden
bütünleĢme kiĢinin sağlığına, öz saygısına, onuruna, özerkliğine kavuĢmasını sağlamalı ve
yaĢa ve cinsiyete iliĢkin özel ihtiyaçlarını dikkate almalıdır.
5. Taraf Devletler, engellilere karĢı sömürü, Ģiddet ve istismar vakalarının teĢhisini,
soruĢturulmasını ve gerekli hallerde kovuĢturulmasını sağlamak için kadın ve çocuk merkezli
yasa ve politikalar dahil etkili yasa ve politikaları yürürlüğe koymalıdır.
MADDE 17- KĠġĠNĠN BÜTÜNLÜĞÜNÜN KORUNMASI Engelli her kiĢi, beden ve ruh
bütünlüğüne diğerleriyle eĢit bir Ģekilde saygı duyulması hakkına sahiptir.
MADDE 18- SEYAHAT ÖZGÜRLÜĞÜ VE UYRUKLUK
1. Taraf Devletler, engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde seyahat ve ikametgahını seçme
özgürlüğüne ve uyrukluk hakkına sahip olduğunu kabul etmeli; ve engellilerin aĢağıdaki
haklarını sağlamalıdır.
(a) Uyrukluk kazanma ve değiĢtirme hakkının olması ve keyfi olarak veya engelli olması
nedeniyle uyrukluktan mahrum bırakılmaması;
(b) KiĢinin engelli olması nedeniyle uyrukluğuna veya kimliğine iliĢkin diğer belgeleri elde
etme, bu belgelere sahip olma ve bu belgeleri kullanma veya seyahat özgürlüğünden
yararlanmasını kolaylaĢtırmak için gerekli olabilecek göçmenlik iĢlemleri gibi süreçlerden
yararlanma olanağından mahrum bırakılmaması;
(c) Kendi ülkesi dahil herhangi bir ülkeden ayrılma özgürlüğünün olması;
(d) Kendi ülkesine girme hakkından engelli olmasına dayanılarak veya keyfi olarak mahrum
bırakılmaması.
2. Engelli çocuklar doğum sonrasında derhal nüfusa kaydedilmeli ve doğuĢtan isim edinme,
uyrukluk kazanma ve mümkün olduğu ölçüde kendi ebeveynlerini bilme ve onlar tarafından
bakılma hakkına sahip olmalıdır.
MADDE 19- BAĞIMSIZ YAġAMA VE TOPLUMA DAHĠL OLMA
Bu SözleĢmeye taraf Devletler, tüm engellilerin diğerleriyle eĢit seçeneklere sahip olarak
toplum içinde yaĢama hakkına sahip olduğunu kabul etmektedir ve engellilerin bu haktan tam
olarak yararlanmalarını ve topluma tam dahil olmalarını ve katılmalarını kolaylaĢtırmak için
etkili ve gerekli tedbirleri almalıdır. Bunun için aĢağıda belirtilenler sağlanacaktır:
(a) Engelliler, diğerleriyle eĢit bir Ģekilde ikametgahlarını ve nerede ve kiminle
yaĢayacaklarını seçme imkanına sahiptirler ve özel bir yaĢama düzenine zorlanamazlar;
(b) Engellilerin, kiĢisel destek dahil olmak üzere, toplum içinde yaĢamak ve topluma dahil
olmak için ihtiyaç duydukları, konut içi, kurum içi ve diğer toplumsal destek hizmetlerine
eriĢimi sağlanmalı ve engellilerin toplumdan tecriti ve ayrı tutulması önlenmeli;
(c) Genel kamuya yönelik hizmet ve tesisler, engellilere eĢit Ģekilde açık olmalı ve
ihtiyaçlarına yanıt verebilmelidir.
MADDE 20- KĠġĠSEL HAREKETLĠLĠK
Taraf Devletler, engellilerin imkan dahilinde azami ölçüde bağımsız hareket edebilmesini
sağlamak için etkili tedbirler almalıdır. Bu tedbirler aĢağıda belirtilenleri içerir:
(a) Engellilerin istedikleri Ģekilde ve zamanda, karĢılanabilir bir maliyetle hareket
edebilmelerini kolaylaĢtırmak;
(b) Engellilerin, hareketi kolaylaĢtırıcı kaliteli araç ve gerece, yardımcı teknolojilere, yardım
sunan insanlara ve araçlara, karĢılanabilir bir maliyetle eriĢiminin kolaylaĢtırılması;
(c) Engellilere ve engellilerle çalıĢan uzman personele, engellilerin hareket becerilerini
geliĢtirmeleri konusunda eğitim verilmesi;
(d) Harekete yardımcı araç ve gereçleri, yardımcı teknolojileri üretenlerin, engellilerin her
türlü ihtiyacını dikkate almaları hususunda teĢvik etme.

MADDE 21- DÜġÜNCE VE ĠFADE ÖZGÜRLÜĞÜ VE BĠLGĠYE ERĠġĠM
Taraf Devletler, engellilerin bu SözleĢme’nin 2. maddesinde tanımlanmıĢ tüm iletiĢim
araçlarını tercihlerine bağlı olarak kullanabilmesi, bilgi ve fikirleri araĢtırma, alma ve verme
özgürlüğü dahil düĢünce ve ifade özgürlüğünden diğerleriyle eĢit bir Ģekilde yararlanabilmesi
için uygun tüm tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler aĢağıdakileri içermelidir:
(a) Kamuya sunulması amaçlanan bilginin engellilerin eriĢebileceği biçimlerde ve farklı
engelli gruplarına uygun teknolojilerle, güncel olarak ve ek bir bedel alınmaksızın sunulması;
(b) Engellilerin resmi temaslarda iĢaret dillerini, Braille alfabesini, beden dilini ve tercih
ettikleri diğer tüm eriĢilebilir iletiĢim araçlarını ve biçimlerini kullanmalarının kabul edilmesi
ve kolaylaĢtırılması;
(c) Kamuya açık hizmet sunan özel kuruluĢların, internet dahil olmak üzere, engellilerin
eriĢilebileceği ve kullanılabileceği biçimde bilgi ve hizmet sunmalarının teĢvik edilmesi;
(d) Ġnternet aracılığıyla bilgi sunanlar dahil olmak üzere, kitle iletiĢim hizmeti sunan
kurumların, hizmetlerini engellilerin eriĢebileceği Ģekillerde sunmalarını teĢvik etmek.
(e) ĠĢaret dilinin kullanılmasının tanınması ve teĢvik edilmesi.

MADDE 22- ÖZEL HAYATA SAYGI
1. Ġkametgahı ve yaĢama biçimi ne olursa olsun, hiçbir engellinin özel hayatına, ailesine,
konutuna, haberleĢmesine ve diğer tür iletiĢimine keyfi veya hukuka aykırı Ģekilde müdahale
edilemez ve Ģeref ve haysiyeti aleyhine hukuka aykırı saldırılarda bulunulamaz. Engellilerin,
sözkonusu müdahale veya saldırılardan hukuken korunma hakkı vardır.
2. Taraf Devletler, engellilerin kiĢisel, sağlık ve rehabilitasyon bilgilerinin gizliliğini diğerleri
ile eĢit bir Ģekilde korumalıdır.
MADDE 23- KONUTA VE AĠLE HAYATINA SAYGI
1. Taraf Devletler, evlilik, aile, ebeveynlik ve özel iliĢkilere dair meselelerde, engellilere karĢı
ayrımcılığı ortadan kaldırmak için etkili ve uygun tedbirleri, engellilerin diğerleriyle eĢit
olduğunu gözeterek almalıdır. Bu çerçevede, aĢağıda belirtilenleri sağlamalıdır:
(a) Evlenme yaĢına gelmiĢ engellilerin evlenme ve aile kurma hakkının tanınması ve bu
hakkın evlenmek isteyen eĢlerin serbest iradeleri ve rızaları doğrultusunda kullanılması;
(b) Engellilerin çocuklarının sayısına ve aralığına serbestçe ve sorumluluğunu taĢıyarak karar
verme hakkının ve yaĢlarına uygun bilgiye, üreme ve aile planlaması eğitimine eriĢim
hakkının tanınması ve bu haklarını kullanmaları için gereken araçların oluĢturulması;
(c) Çocuklar dahil engelliler diğerleriyle eĢit bir Ģekilde doğurganlıklarından mahrum
bırakılmayacaktır.

2. Taraf Devletler, velayet, vesayet, kayyımlık, evlat edinme veya ulusal mevzuatta bu
kavramların benzerlerinin yer aldığı kurumlar hususunda – her durumda çocukların
yararlarının üstün tutulması Ģartıyla – engellilerin hakları ve sorumluluklarını güvence altına
almalıdır. Engelliler çocuklarının bakım sorumluluklarını yerine getirirken, taraf Devletler
uygun desteği sunmalıdır.
3. Taraf Devletler, engelli çocukların aile yaĢamına iliĢkin olarak diğerleriyle eĢit haklara
sahip olmasını sağlamalıdır. Taraf Devletler, bu hakların hayata geçirilmesi ve engelli
çocukların saklanmasını, terk edilmesini, ihmal edilmesini ve ayrı tutulmasını önlemek üzere,
engelli çocuklara ve ailelerine erken bir zamanda, kapsamlı bilgi, hizmet ve destek
sunmalıdırlar.
4. Taraf Devletler, bir çocuğun ailesinin istemine aykırı olarak ailesinden ayırılmamasını
sağlamalıdır. Bunun istisnası, yetkili makamların yargısal bir denetime tabi olmak kaydıyla
çocuğun ailesinden ayırılmasının gerekli olduğuna, uygulanan yasa ve usuller uyarınca,
çocuğun üstün yararı gereğince karar vermesidir. Hiç bir koĢulda, çocuğun veya anne ve
babasından birinin engelli olması nedeniyle çocuk anne ve babasından ayrı tutulamaz.
5. Taraf Devletler, engelli çocuğun çekirdek ailesinin çocuğa bakamaması halinde, çocuğa
geniĢ anlamda aile üyeleri, bunun mümkün olmadığı takdirde aile ortamını sağlayacak bir
sosyal çevrede alternatif bakım sağlanması için her türlü çabayı göstermeyi taahhüt etmelidir.
MADDE 24- EĞĠTĠM
1. Taraf Devletler, engellilerin eğitim hakkını tanırlar. Taraf Devletler, bu hakkın fırsat eĢitliği
temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için, eğitim sisteminin her seviyede
engellileri de içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkanı sağlamalıdır. Bunun için aĢağıdaki
hedefler gözetilmelidir:
(a) Ġnsan potansiyelinin, onur ve değer duygusunun tam geliĢimi ve insan haklarına, temel
özgürlüklere ve insan çeĢitliliğine saygı duyulmasının güçlendirilmesi;
(b) Engellilerin kiĢiliklerinin, yeteneklerinin, yaratıcılıklarının ve zihinsel ve fiziksel
becerilerinin en üst derecede geliĢiminin sağlanması;
(c) Özgür bir toplumda, engellilerin etkili bir Ģekilde katılımlarının sağlanması.
2. Bu hakkın hayata geçirilmesi için taraf Devletler aĢağıda belirtilenleri sağlamalıdır:
(a)Engelliler, engelleri nedeniyle genel eğitim sisteminin dıĢında tutulmamalıdır ve engelli
çocuklar, engelleri nedeniyle parasız ve zorunlu ilk ve orta öğretimin dıĢında tutulmamalıdır;
(b) Engelliler yaĢadıkları çevrede, engellerini gözeterek onları da içine alan, kaliteli, parasız
ilk ve orta öğretime diğerleriyle eĢit bir Ģekilde eriĢebilmelidir;
(c) Bireylerin ihtiyaçlarına göre makul uyumlaĢtırmanın yapılması;
(d) Engellilerin genel eğitimden etkili Ģekilde yararlanabilmeleri için, genel eğitim sistemi
içinde ihtiyaç duydukları desteği almaları;
(e) Engellilerin eğitime dahil olması hedefine uygun olarak, bireye özgülenmiĢ etkili
destekleyici tedbirlerin akademik ve sosyal geliĢimi azamileĢtiren ortamlarda sağlanması.
3. Taraf Devletler, engellilerin toplumun üyeleri olarak eğitime tam ve eĢit katılmalarını
kolaylaĢtırmak için yaĢam ve sosyal geliĢim becerilerini edinmelerini sağlamalıdır. Bu
amaçla, taraf Devletler aĢağıda belirtilen uygun tedbirleri almalıdır:
(a) Braille ve diğer biçemlerdeki yazıların okunmasının öğrenilmesine, beden dilinin,
iletiĢimin alternatif araçlarının ve biçimlerinin, yeni çevreye alıĢma ve bu çevrede hareket
etme becerilerinin öğrenilmesine ve akran desteği ve rehberlik hizmeti verilmesine yardımcı
olunması;
(b) ĠĢaret dilinin öğrenilmesine ve sağırların dilsel kimliğinin geliĢimine yardımcı olunması;
(c) Kör, sağır veya hem kör hem sağır olanların, özellikle çocukların eğitiminin en uygun
dille, iletiĢim araç ve biçimleriyle, onların akademik ve sosyal geliĢimini azamileĢtiren
ortamlarda sunulmasını sağlamak.
4. Taraf Devletler, bu hakkın hayata geçmesini sağlamak için, engelli olanlar dahil olmak
üzere, iĢaret dilini ve Braille alfabesini bilen öğretmenlerin iĢe alınması ve eğitimin her
düzeyinde çalıĢan uzmanların ve personelin eğitilmesi için uygun tedbirler almalıdır. Söz
konusu eğitim, engelliliğeiliĢkin bilincin yükseltilmesini, uygun alternatif iletiĢim araç ve
biçimlerinin, destekleyici eğitim tekniklerinin ve materyallerinin kullanılmasını içermelidir.
5. Taraf Devletler, engellilerin genel yüksek okul eğitimine, mesleki eğitime, eriĢkin
eğitimine ve ömürboyu süren eğitime ayrımcılığa uğramaksızın diğerleriyle eĢit bir Ģekilde
eriĢimini sağlamalıdır. Bu nedenle, taraf Devletler engellilerin ihtiyaçlarına uygun makul
uyumlaĢtırmanın yapılmasını sağlamalıdır.
MADDE 25- SAĞLIK
Taraf Devletler, engellilerin engelleri nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın, ulaĢılabilir en
yüksek sağlık standardından yararlanma hakkını tanırlar. Taraf Devletler, engellilerin sağlıkla
ilgili rehabilitasyon dahil olmak üzere, cinsiyet duyarlılığı olan sağlık hizmetlerine eriĢimini
sağlamak için tüm uygun tedbirleri almalıdır.
Taraf Devletler:
(a) Parasız veya karĢılanabilir bir maliyetle sağlanan sağlık bakımı ve programlarının,
engellilere baĢka kimselere sağlananlarla aynı kapsamda, kalitede ve standartta sağlanmasını
ve bu hizmetlerin cinsel sağlığı ve halk sağlık programlarını içermesini sağlamalıdır;
(b) Engellilerin özellikle engelleri nedeniyle gereksinim duyduğu sağlık hizmetleri
sağlanmalıdır. Bu sağlık hizmetleri, erken tanı ve mümkünse müdahaleyi, çocuklar ve yaĢlılar
arasında dahil olmak üzere, sakatlığın asgariye indirilmesi veya artmasının önlenmesi için
tasarlanan hizmetleri kapsamalıdır;
(c) Kırsal alanlar dahil olmak üzere, sağlık hizmetleri mümkün olduğu kadar, insanların
yaĢadıkları yerlerin yakınına götürülmelidir;
(d) Sağlık profesyonellerinin, engellilere sundukları tıbbi bakımın, baĢka kimselere sundukları
bakımla aynı kalitede olmasını ve hastaların bağımsız ve aydınlatılmıĢ onamlarına
dayanmasını sağlamak amacıyla, diğerleri yanında, eğitim vererek, kamu kurumları ile özel
kurumlar tarafından sunulan sağlık bakımının etik standartlarını yayımlayarak engellilerin
insan hakları, onuru, özerkliği ve ihtiyaçları hakkında farkındalık yaratırlar;
(e) Ulusal mevzuatın sağlık ve yaĢam sigortasını düzenlediği hallerde, engellilerin bu
sigortalardan yararlanmaları bakımından ayrımcılık yapılmasını yasaklar ve sigortanın adil ve
makul olmasını sağlar;
(f) Engelliliğe dayalı olarak sağlık bakımı veya hizmetlerinin sunulmamasını veya yiyecek ve
içecek verilmemesini önler.

MADDE 26- HABĠLĠTASYON VE REHABĠLĠTASYON
1. Taraf Devletler, engellilerin azami bağımsızlığını, tam fiziksel, zihinsel, sosyal ve mesleki
becerilerini elde etmelerini ve yaĢamın her alanına tam katılmalarını sağlamak için akran
desteği dahil etkili ve uygun tedbirler almalıdır. Bu bakımdan, taraf Devletler, özellikle
sağlık, istihdam, eğitim ve sosyal hizmetler alanlarında kapsamlı habilitasyon ve
rehabilitasyon hizmetleri sunmalı, mevcut hizmetleri güçlendirmeli ve geniĢletmelidir. Bunun
için Ģöyle bir yol izlemelidirler:
(a) Habilitasyon ve rehabilitasyon hizmet ve programları mümkün olan en erken evrede
baĢlamalıdır ve bireylerin ihtiyaçlarının ve güçlü olduğu yönlerin çoklu disiplinle
değerlendirilmesine dayanmalıdır;
(b) Engellilerin katılımını ve toplumla bütünleĢmesini destekleyen habilitasyon ve
rehabilitasyon hizmet ve programlarına katılmak rızaya dayalıdır ve bu hizmet ve programlar,
kırsal alanlar dahil olmak üzere, engellilerin yaĢadıkları yerlerin mümkün olduğu kadar
yakınında sunulur.
2. Taraf Devletler, habilitasyon ve rehabilitasyon hizmetlerinde çalıĢan profesyoneller ve
personel için, sürekli eğitim dahil olmak üzere eğitim programları geliĢtirilmesini destekler.
3. Taraf Devletler, engelliler için hazırlanmıĢ, habilitasyon ve rehabilitasyonla ilgili yardımcı
cihazların ve teknolojilerin kullanılırlığını, bunlara iliĢkin bilgiyi ve bunların kullanımını
geliĢtirmelidir.
MADDE 27- ÇALIġMA VE ĠSTĠHDAM
1. Taraf Devletler, engellilerin çalıĢma hakkını diğerleriyle eĢit bir Ģekilde tanır; ve bu hak,
engellilerin açık, kapsayıcı ve eriĢilebilir nitelikte bir iĢ piyasası ve çalıĢma ortamında,
serbestçe seçtikleri bir iĢte hayatlarını kazanmaları fırsatını da içerir. Taraf Devletler,
çalıĢırken sakatlananlar dahil tüm engellilerin çalıĢma hakkının hayata geçmesini, yasama
tedbirleri dahil uygun tüm tedbirleri alarak, güvence altına almalıdır. Buna ek olarak:
(a) ĠĢe alım ve istihdam edilme koĢullarında, istihdam sürerken, kariyer geliĢimi ve sağlıklı ve
güvenli çalıĢma koĢulları dahil olmak üzere, istihdama iliĢkin her hususta, engelliliğe dayalı
ayrımcılığı yasaklar;
(b) Adil ve uygun çalıĢma koĢullarının sağlanmasına iliĢkin olarak, engellilerin hakları
diğerleriyle eĢit bir Ģekilde korunmalıdır. Bu, fırsat eĢitliğini, eĢit değerde bir iĢ için
engellilere eĢit ücret verilmesini ve tacizden korunma ve mağduriyetin giderilmesi dahil
olmak üzere güvenli ve sağlıklı çalıĢma koĢullarını içerir;
(c) Engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde iĢ ve sendikal haklarını kullanabilmelerini sağlar;
(d) Engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde genel teknik ve mesleki rehberlik programlarına,
yerleĢtirme hizmetlerine, meslek içi sürekli eğitime etkili eriĢimini sağlar,
(e) ĠĢ piyasasında engellilerin istihdam olanaklarını ve kariyer geliĢimini desteklemek, ve
engellilerin iĢ aramasına ve iĢe baĢlamasına, çalıĢmaya devam etmesine ve iĢe geri
dönmelerine yardım eder;
(f) Serbest çalıĢma, giriĢimcilik, kooperatif kurma ve kendi iĢini kurma konusundaki fırsatları
geliĢtirir;
(g) Engelli kamu sektöründe istihdam eder;
(h) Olumlu eylem programları, teĢvikler ve diğer tedbirleri de içerebilecek uygun politika ve
tedbirlerle, engellilerin özel sektörde çalıĢtırılmasını destekler;
(i) Engellilerin çalıĢtıkları iĢyelerinde makul uyumlaĢtırmanın yapılmasını sağlar;
(j) Engellilerin açık iĢ piyasasında iĢ tecrübesi kazanmasını sağlar;
(k) Engelliler için mesleki ve profesyonel rehabilitasyon, iĢe uyum ve çalıĢmaya dönüĢ
programları yürütür.
2. Taraf Devletler, engellilerin köle olarak tutulmamalarını sağlamalı ve engellileri zorla
çalıĢtırılmaya ve mecburi çalıĢmaya karĢı diğerleriyle eĢit bir Ģekilde korumalıdır.
MADDE 28- YETERLĠ HAYAT STANDARDI VE SOSYAL KORUNMA
1. Taraf Devletler, engellilerin yeterli yiyecek, giysi ve barınma dahil kendileri ve aileleri için
yeterli yaĢam standardı hakkını ve yaĢam koĢullarının sürekli olarak iyileĢtirilmesi hakkını
tanır ve bu hakkın engelli olmaları nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın tanınmasını temin
etmek için gerekli adımları atmalıdır.
2. Taraf Devletler, engellilerin sosyal korunma ve engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğramadan
bu haktan yararlanma hakkını tanır ve aĢağıda belirtilen tedbirler dahil bu hakkın tanınmasını
temin etmek ve geliĢtirmek için gerekli adımları atmalıdır:
(a) Engellilerin temiz su hizmetlerine eĢit eriĢimini sağlamak ve uygun ve bedeli ödenebilir
hizmetlere, araç ve gerece ve engelliliğe iliĢkin ihtiyaçlarına iliĢkin diğer yardımlara eriĢimi
sağlamak:
(b) Özellikle engelli kadın ve kızlar ve engelli yaĢlılar dahil olmak üzere, engellilerin sosyal
koruma programlarına ve yoksulluk azaltıcı programlara eriĢimini sağlamak;
(c) Yoksulluk koĢullarında yaĢayan engellilerin ve ailelerinin engelliliğe iliĢkin
harcamalarında (uygun eğitim, danıĢmanlık, mali yardım ve süreli bakım dahil) devlet
yardımına eriĢiminin sağlanması;
(d) Engellilerin sosyal konut programlarına eriĢimini sağlamak;
(e) Engellilerin emeklilik tazminatı, maaĢı gibi menfaatlere ve programlara eĢit eriĢimini
sağlamak.
MADDE 29- SĠYASĠ VE KAMUSAL YAġAMA KATILIM
Taraf Devletler, engellilerin siyasi haklarını ve diğerleriyle eĢit bir Ģekilde bunlardan
yararlanma imkanını güvence altına almalı ve aĢağıda belirtilenleri yerine getirmelidir;
(a) Diğerleri yanında aĢağıda belirtilenler yoluyla, engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde
seçme ve seçilme hakları dahil olmak üzere siyasi ve kamusal yaĢama etkili ve tam katılımını
doğrudan veya serbestçe seçilmiĢ temsilciler aracılığıyla sağlamak;
(i) Seçim usullerinin, tesislerinin, materyallerinin uygun, eriĢilebilir ve anlaĢılması ve
kullanılması kolay olmasını sağlayarak;
(ii) Engellilerin sindirilmeden seçimlerde ve halk referandumlarında gizli oy kullanmaları ve
aday olma ve etkin bir Ģekilde bir mevkiide görev alma, devletin tüm kademelerinde tüm
kamu görevlerini yerine getirme haklarını koruyarak, uygun olduğunda yardımcı ve yeni
teknolojilerin kullanılmasını kolaylaĢtırarak;
(iii) Engellilerin seçmen olarak tercihlerini özgürce ifade edebilmelerini güvence altına alarak
ve bu amaçla, gerektiğinde, talep etmeleri halinde oy kullanırken kendi seçtikleri bir kiĢinin
desteğini almalarına izin vererek,
(b) Engellilerin ayrımcılığa uğramadan, diğerleriyle eĢit bir Ģekilde, kamu iĢlerinin idaresinde
etkin ve tam Ģekilde görev alabilecekleri bir ortamın yaratılması ve aĢağıda belirtilenler dahil
olmak üzere, kamu iĢlerine katılımlarının cesaretlendirilmesi:
(i) Ülkenin kamusal ve siyasi yaĢamı ile ilgili hükümet dıĢı kuruluĢlara, derneklere ve siyasi
partilerin etkinliklerine ve yönetimine katılım;
(ii) Engellileri uluslararası, ulusal, bölgesel ve yerel düzeylerde temsil eden engelli
örgütlerinin kurulması ve bunlara üyelik.
MADDE 30- KÜLTÜREL YAġAMA, DĠNLENME, EĞLENCE VE SPOR
ETKĠNLĠKLERĠNE KATILIM
1. Taraf Devletler, engellilerin diğerleriyle eĢit bir Ģekilde kültürel yaĢama katılım hakkını
tanır ve engellilerin aĢağıda belirtilenlerden yararlanmasını sağlamak için gerekli tüm
tedbirleri alır:
(a) Kültürel materyallerden, onların eriĢilebilir biçimde olanları aracılığıyla yararlanmak;
(b) Televizyon programlarına, filmlere, tiyatroya ve diğer kültürel etkinliklere eriĢilebilir
biçimlerde eriĢmek;
(c) Tiyatro, müze, sinema, kütüphane ve turistik hizmetler gibi kültürel etkinliklerin yapıldığı
veya hizmetlerin sunulduğu yerlere eriĢebilmek ve mümkün olduğu ölçüde ulusal kültür
açısından önemli anıtlara ve alanlara eriĢebilmek.
2. Taraf Devletler, engellilerin sadece kendi menfaatleri için değil, toplumu zenginleĢtirmek
için yaratıcı, sanatsal ve entelektüel kapasitelerini geliĢtirme ve kullanma imkanına sahip
olmalarını sağlayıcı gerekli tedbirleri almalıdır.
3. Taraf Devletler, uluslararası hukuka uygun olarak, fikri mülkiyet haklarını koruyan
yasaların, engellilerin kültürel materyallere eriĢimine makul olmayan veya ayrımcılık yaratan
bir engel çıkarmaması için tüm uygun tedbirleri almalıdır.
4. Engelliler, diğerleriyle eĢit bir Ģekilde, iĢaret dilleri ve sağır kültürü dahil kendilerinin özel
kültürel ve dil kimliklerinin tanınmasına ve desteklenmesi hakkına sahiptir.
5. Taraf Devletler, engellilerin eğlence, dinlenme ve spor etkinliklerine diğerleriyle eĢit bir
Ģekilde katılımını sağlamak amacıyla aĢağıda yazılı tedbirleri almalıdır:
(a) Engellilerin her seviyedeki genel spor etkinliklerine mümkün olduğunca tam katılımını
cesaretlendirmek ve geliĢtirmek;
(b) Engellilerin, engelliliğe özgü spor ve eğlence etkinliklerini örgütleme, geliĢtirme ve bu
etkinliklere katılma imkanına sahip olmasını sağlama ve bu nedenle, diğerleriyle eĢit bir
Ģekilde onlara uygun bilgi ve eğitimin verilmesini ve kaynakların sunulmasını
cesaretlendirmek;
(c) Engellilerin spor, eğlence yerleri ile turistik alanlara eriĢimini sağlamak; (d) Engelli
çocukların, okullardaki etkinlikler dahil oyun, eğlence, dinlenme ve spor etkinliklerine eĢit
Ģekilde katılabilmesini sağlamak;
(e) Eğlence, turistik, dinlenme ve spor etkinliklerini organize edenlerin sunduğu hizmetlere
engellilerin eriĢebilmesini sağlamak.
MADDE 31- ĠSTATĠSTĠK VE VERĠ TOPLAMA
1. Taraf devletler, bu sözleĢmeyi uygulamaları için gerekli politikaları formüle etmeleri ve
geliĢtirmelerinde kendilerine yol gösterecek, istatistik veriler ve araĢtırmalar da dahil, uygun
bilgileri toplayacaklarını garanti eder. Bu bilgileri toplama ve koruma süreç,
(a) Güvenliği ve engellilerin özel yaĢamını korumak açısından, verilerin korunmasına iliĢkin
yasal düzenlemeler gibi, yasal olarak oluĢturulmuĢ koruyucu tedbirlere uygun olmalı;
(b) Bütün insan haklarını ve istatistikleri korumada uluslar arası düzeyde kabul edilen
normlara uygun olmalıdır.
2. Bu maddeye göre toplanan bilgi, sözleĢmenin yükümlülüklerinin yerine getirilmesi
sırasında, taraf ülkelerin kullanımına uygun olmalı ve engellilerin haklarını kullanırken
karĢılaĢtıkları engelleri ortaya çıkarmalıdır.
3. Taraf devletler, topladıkları verilerin yayımlanmasını üstlenmeli ve bu verilerin
eriĢilebilirliğini sağlayacağını garanti etmelidir.
MADDE 32 – ULUSLAR ARASI ĠġBĠRLĠĞĠ
1. Taraf devletler, uluslar arası iĢbirliğinin ve sözleĢmenin amaç ve yükümlülüklerinin yerine
getirilmesi sırasında yapılacak ulusal çalıĢmalara yansıyacak katkısının önemini kabul eder.
Dolayısıyla, devletler, ilgili uluslar arası ve bölgesel örgütler ve öncelikle engelliler alanında
çalıĢanlar olmak üzere sivil toplum kuruluĢları arasında iĢbirliğine yönelik etkin tedbirler
alacaktır. Bu tedbirler:
(a) Uluslar arası iĢbirliği, geliĢtirilen programlar dahil olmak üzere, engellilerin çalıĢmaların
dıĢında kalmamasını ve bunların engellilerin eriĢimine uygun olmasını güvence altına alır;
(b) Bilgi, deneyim ve eğitim programı gibi konularda görüĢ alıĢ-veriĢi ve paylaĢım dahil
olmak üzere kapasite geliĢtirmeyi kolaylaĢtırır ve destekler; (c) AraĢtırma, bilimsel bilgi ve
teknik alanlarda iĢbirliğini kolaylaĢtırır;
(d) EriĢilebilir ve yardımcı teknolojilere ulaĢmayı ve bunları paylaĢmayı kolaylaĢtıran, söz
konusu teknolojilerin transfer edilmesine yardımcı olacak ekonomik ve teknik desteği sağlar.
2. Bu maddenin hükümleri, taraf devletlerden her birinin sorumluluklarını etkilemeden, bu
sorumlulukların sözleĢme koĢullarına göre yerine getirilmesine yardımcı olur.
MADDE 33 – ULUSAL UYGULAMA VE DENETĠM
1. Taraf devletler, sözleĢmenin uygulanmasıyla ilgili konular hakkında, devlet teĢkilatı
bünyesinde, ulusal örgütlenme sistemlerine göre en az 1 birimi yetkilendirmelidir.
2. Farklı sektörler ve düzeyler arasındaki etkinlikleri kolaylaĢtırıcı bir mekanizma kurulması
ya da görevlendirilmesi için devlet bünyesinde görevlendirme yapılmalıdır. Taraf devletler,
hukuk ve yönetim sistemlerine bağlı olarak, sözleĢmenin uygulanmasını geliĢtirici, koruyucu
ve denetleyici olmak üzere en az 1 mekanizmayı desteklemeli, güçlendirmeli, görevlendirmeli
ya da kurmalıdır. Bir kurumu görevlendirir ya da kurarken ulusal düzeyli insan hakları
kurumlarının fonksiyonları, statüleri ve prensiplerini de dikkate almalıdır.
3. Öncelikle engelliler alanında çalıĢanlar olmak üzere sivil toplum kuruluĢları ve temsilcileri
denetim sürecine dahil olmalıdır.
MADDE 34 – ÖZÜRLÜ HAKLARI KOMĠTESĠ
1. Bu sözleĢmede verilen görevleri yerine getirmek üzere bir özürlü hakları komitesi kurulur.
2. Komite, sözleĢmenin yürürlüğe girmesinden sonra 12 uzmandan oluĢur. 60 devlet daha
imzaladıktan sonra, komitenin üye sayısı 6 kiĢi artırılarak 18’e ulaĢılır ve bu rakam maksimum
üye sayısı olur.
3. Komite üyeleri; kiĢisel kapasiteleri ölçüsünde çalıĢmalı, ahlaki değerlere bağlı olmalı,
sözleĢmenin içerdiği alanlarla ilgili baĢarı ve deneyimleri kabullenerek onlardan
yararlanmalıdır. Taraf devletler adaylarını belirlerken bu sözleĢmenin 4. maddesinin 3.
bendindeki hükümleri göz önünde bulundurmaları gerektiği hususunda uyarılmalıdır.
4. Taraf devletler, komite üyelerinin seçiminde farklı engel gruplarının temsilinin coğrafi
dağılımı, baĢlıca yasal sistemlerin temsil edilmesi, kadın-erkek temsilinin dengeli olması ve
engelli uzmanların katılımı konularında adaletli olmalıdır.
5. Komite üyeleri, bu sözleĢmeye taraf devletlerin ulusal toplantılarında belirleyerek
gösterdikleri adaylardan oluĢan bir listeden gizli oyla seçilir. Seçimlerde taraf devletlerin
3/2’si hazır bulunmalı, en fazla oyu alan ve temsil edilen devletlerin oylarının mutlak
çoğunluğuna ulaĢan kiĢiler seçimi kazanmalıdır.
6. Ġlk seçim, sözleĢmenin yürürlüğe giriĢinden itibaren 6 ay içinde yapılır. BirleĢmiĢ Milletler
Genel Sekreterliği, her seçimden en az 4 ay önce taraf devletlere yazı göndererek 2 ay içinde
adayları onaylamalarını ister. Genel Sekreterlik, taraf devletlerce gösterilen ve sözleĢmeye
uygun olan adayların adlarını alfabetik sıraya göre listeler.
7. Komite üyeleri 4 yıllık bir dönem için seçilir. Üyeler, bir kere daha seçilebilmeye uygun
olmalıdır. Ancak, ilk seçimden hemen sonra bu maddenin 5. paragrafında sözü edilen
toplantıların baĢkanlarının tamamının oyları ile adları belirlenen 6 üyenin görev süresi,
seçimden 2 yıl sonra sona erer.
8. 6 Yeni üyenin seçimi, bu maddenin ilgili hükümlerine göre gerçekleĢtirilen düzenli
seçimlerle yapılır.
9. Komite üyelerinden biri ölüm, istifa ya da baĢka herhangi bir nedenle süresi dolmadan
görevinden ayrılırsa, temsil ettiği taraf devlet, bu maddenin ilgili hükümlerinde aranan nitelik
ve yeterliliklere sahip bir baĢka uzmanı atar. Yeni üye kalan süreyi tamamlar.
10. Komite çalıĢmalarıyla ilgili kurallarını kendisi belirler.
11. Komitenin bu sözleĢmeyle verilen görevlerini etkin olarak yerine getirebilmek için
gereksinim duyacağı personel ve diğer ihtiyaçları BirleĢmiĢ Milletler Genel Sekreterliği
tarafından sağlanır. Ayrıca, Genel Sekreterlik, komiteye ilk toplantı için bir araya gelmeye
davet etmelidir.
12. Bu sözleĢme hükümlerine göre kurulan komitenin üyeleri, genel kurulun kararıyla,
BirleĢmiĢ Milletler kaynaklarından bir ücret alır, bu ücretle ilgili konularda genel kurul karar
verebilmelidir.
13. Komite üyeleri, BirleĢmiĢ Milletler uzmanlarının “BirleĢmiĢ Milletlerin öncelikleri ve
dokunulmazlığı” sözleĢmesinin ilgili bölümlerinde düzenlenen haklarından yararlanabilmeli
için Genel Sekreterliğin personeli olarak adlandırılmalıdır.
MADDE 35 – TARAF DEVLETLERĠN RAPORLARI
1. SözleĢmenin yürürlüğe girmesinden 2 yıl sonra, BirleĢmiĢ Milletler Genel Sekreterliği
aracılığıyla, taraf devletler komiteye yükümlülüklerini yerine getirmeye dair ulusal düzeyli
çalıĢmalarını ve bu dönemde sağlanan geliĢmeleri açıklayan geniĢ kapsamlı birer rapor
sunmalıdır.
2. Bundan sonra en az 4 yılda bir olmak üzere komite istediğinde raporlarını sunmalıdırlar.
3. Komite, raporların içeriği için baĢvurulabilecek temel noktaları belirleyebilir.
4. Komiteye ilk geniĢ raporunu sunan bir taraf devletin ikinci raporunun eski bilgileri
içermesine gerek yoktur. Taraf devletler, komiteye rapor hazırlarken, açık ve anlaĢılır bir
yöntem izlemeli ve bu sözleĢmenin 4. maddesinin 3 paragrafındaki hükümleri göz önünde
bulundurmalıdır.
5. Rapor, sözleĢme hükümlerinin istenilen düzeyde yerine getirilmesinin önündeki güçlükleri
ve etkenleri de içerebilir.
MADDE 36 – RAPORLARDA GÖZÖNÜNDE TUTULMASI GEREKEN HUSUSLAR
1. Komite, her raporu dikkatle incelemeli, varsa önerilerini ve genel yorumlarını da ekleyerek
ilgili devlete geri göndermelidir. Taraf devlet, komitenin belirlediği herhangi bir konu
hakkında komiteye yanıt verebilir. Komite, taraf devletlerden, sözleĢmenin yerine
getirilmesine iliĢkin daha geniĢ bilgi verilmesini isteyebilir.
2. Komite, bir raporda önemli ölçüde abartı olduğunu fark ederse, ilgili devletten, sözleĢme
hükümlerinin yerine getirilmesine yönelik çalıĢmaların, güven temelinde, gözden
geçirilmesini isteyebilir. Bunu takip eden 3 ay içinde yeni bir raporun sunulmaması halinde,
komite ilgili devleti bir denetime katılmaya davet etmelidir. Raporun zamanında sunulması
halinde ise, bu maddenin birinci paragrafının hükümleri uygulanmalıdır.
3. Taraf devletlerin raporlarının eriĢilebilirliği BirleĢmiĢ Milletler Genel Sekreterliği’nce
sağlanmalıdır.
4. Kendi ülkelerinde, hakkındaki öneri ve yorumlar da dahil olmak üzere, raporun
eriĢilebilirliğini sağlamak taraf devletlerin sorumluluğudur.
5. Bir raporda, herhangi bir rica, teknik araç ya da destek ihtiyacı belirtilmiĢse, komite konu
hakkında kendi gözlem ve yorumlarını da ekleyerek, söz konusu raporu BirleĢmiĢ Milletler’in
özel ajansları, fonları ve programları ile diğer yetkili birimlere ulaĢtırmalıdır.
MADDE 37 – KOMĠTE VE TARAF DEVLETLERARASINDA ĠġBĠRLĠĞĠ
1. Taraf devletlerin her biri komite ile iĢbirliği yapmalı ve üyelere görevlerini yerine
getirmede yardımcı olmalıdır.
2. Taraf devletlerle iliĢkisi çerçevesinde, komite bir devlete, sözleĢmeye uyma noktasında
ulusal kapasitesini geliĢtirici sorumluluklar verebilir, bunlar arasında uluslar arası iĢbirliği de
olabilir.
MADDE 38 – KOMĠTE VE DĠĞER ORGANLARIN ĠLĠġKĠSĠ
SözleĢme hükümlerinin etkin olarak yerine getirilmesinin güçlendirilmesi ve kapsadığı alanla
ilgili uluslar arası iĢbirliğinin teĢvik edilmesi açısından:
1. Özel acentalar ve BirleĢmiĢ Milletler’in diğer organları, sözleĢmenin, kendi çalıĢma
alanlarına giren hükümlerinin yerine getirilmesini takip etmek üzere temsilci olarak
atanmalıdır. Komite, özel acentaları ve diğer yetkili birimleri, alanlarıyla ilgili hükümlerin
nasıl yerine getirileceği hakkında uzman görüĢüne baĢvurmaya çağırabilir. Komite, özel
acentalar ve BirleĢmiĢ Milletler’in diğer organlarından, bölgelerinde faaliyet alanlarındaki
hükümlerin yerine getirilme durumu ile ilgili rapor sunmalarını isteyebilir.
2. Talimatnamesi doğrultusunda, komite; rapor, kılavuz, öneri ve genel yorumlarında
tutarlılığı sağlayabilmek, yetki ve görev alanlarının çatıĢmasından kaçınmak açısından, Ġnsan
Hakları Bildirgesi ile oluĢturulan birimlere danıĢmalıdır.
MADDE 39 – KOMĠTENĠN RAPORU
Komite, her 2 yılda bir, faaliyetleri hakkında, Genel Kurul ve Ekonomik Ve Sosyal Kurul’a
rapor sunmalı; raporların incelenmesi ve taraf devletlerden alınan bilgiler doğrultusunda
ortaya çıkmıĢ öneri ve genel yorumları da içerebilmelidir. Bu öneri ve değerlendirmeler taraf
devletlerden birinin raporundan yorumlanabileceği gibi tüm raporlarda da bulunabilir.
MADDE 40 – TARAF DEVLETLER KONFERANSI
1. Taraf devletler, sözleĢme hükümlerinin yerine getirilmesi ile ilgili konuları tartıĢabilmek
için, düzenli aralıklarla “Taraf Devletler Konferansı”‘nda bir araya gelmelidir.
2. SözleĢmenin yürürlüğe girmesini takip eden 6 ay içinde ilk konferans BirleĢmiĢ Milletler
Genel Sekreterliği’nin çağrısıyla toplanmalıdır. Bundan sonraki toplantılar ya 2 yılda bir
Genel Sekreterlik tarafından ya da Taraf Devletler Konferansı’nın kararı ile yapılır.
MADDE 41 – YÜRÜTME
SözleĢmenin sekreterya iĢlerini BirleĢmiĢ Milletler Genel Sekreterliği yürütür.
MADDE 42 – ĠMZA
Sunulan sözleĢme, New York’taki BirleĢmiĢ Milletler BaĢkanlığı’nda, tüm devletler ve
bölgesel entegrasyon örgütlerinin imzasına açılmıĢtır.
MADDE 43 – BAĞLAYICILIK
Bu sözleĢmenin hükümleri; taraf olan devletleri ve bölgesel entegrasyon örgütlerini bağlar.
ĠmzalamamıĢ katılımcı devlet ve bölgesel entegrasyon örgütlerine de açıktır.
MADDE 44 – BÖLGESEL ENTEGRASYON ÖRGÜTLERĠ
1. Bölgesel entegrasyon örgütü; egemen bir devlet tarafından yönetsel bir bölge olarak
kurulmuĢ ancak bu sözleĢme ile ilgili konularda yönetim yetkisi bulunan yapıdır. Bu örgütler,
sözleĢme kapsamına giren konularda karar yetkisine sahip olduklarını ve gelecekte de bu
yetkinin kısıtlanmayacağını bildirir.
2. Bu örgütlerin yetkilerinin kapsamı konusunda taraf devletlerin referansına baĢvurulabilir.
3. Madde 45 paragraf 1, madde 47 paragraf 2 ve 3 açısından bölgesel entegrasyon örgütlerinin
herhangi bir enstrüman ortaya koyması gerekmez.
4. Bölgesel entegrasyon örgütleri, taraf devletler konferansında, yetkisi kapsamındaki konular
hakkında oy kullanabilir. Oyu, bünyesinde olup bu sözleĢmeye taraf devletlerin oy sayısına
eĢittir. Bünyesindeki taraf devletlerden birinin oy kullanması halinde, bu örgütler oy haklarını
kullanamazlar.
MADDE 45- YÜRÜRLÜĞE GĠRME
1. Bu sözleĢme 20 tarafın imzalayıp onaylamasından 30 gün sonra yürürlüğe girer. 20
katılımcıdan sonra, sözleĢmeyi imzalayıp onaylayan her bir devlet ya da bölgesel entegrasyon
örgütü için 30 gün sonra yürürlük baĢlar.
MADDE 46- KOġULLAR
1. Kapsamı ve amaçları ile ilgili koĢul ileri sürülmesi kabul edilemez ve sözleĢmeyle
uyuşmaz. 2. KoĢullar hiçbir zaman geri çekilemez.
MADDE 47- DEĞĠġĠKLĠKLER
1. Bir taraf devlet sözleĢme üzerinde bir değiĢiklik önerebilir ve bunu BirleĢmiĢ Milletler
Genel Sekreterliğine bildirir. Genel Sekreterlik, öneriyi taraf devletlere bildirerek, tartıĢılıp
karara bağlanması için konferansın toplanması hakkındaki görüĢlerini sorar. Bildirimi takip
eden 4 ay içinde taraf devletlerin en az 3/1’i konferansın toplanmasından yana görüĢ bildirirse,
Genel Sekreterlik taraf devletleri toplantıya davet eder. Bir değiĢikliğin kabul görmesi için
hazır bulunan ve oy kullanan taraf devletlerin 3/2’sinin oyunu alması, Genel Sekreterlik
tarafından Genel Kurul’a sunulması ve orada onaylanması gerekmektedir. Böylelikle Tüm
taraflar için geçerli olur.
2. Bir değiĢiklik, paragraf 1’e göre taraf devletlerin 3/2’sinin kabul edip onaylamasından 30
gün sonra geçerlilik kazanır. Bundan sonra her devlet için kendi imza ve onayını takip eden
302’uncu günde yürürlüğe girer. Bir değiĢiklik, yalnızca onu kabul eden tarafları bağlar.
3. Madde 34, 38, 39 ve 40 ile doğrudan iliĢkili bir değiĢikliğin konferansta oy birliği ile kabul
edilmesi halinde taraf devletlerin 3/2’si kabul edip onayladıktan sonraki 30’uncu gün
değiĢiklik tüm taraflar için geçerli olur.
MADDE 48- FESHETME
Bir taraf devlet, BirleĢmiĢ Milletler Genel Sekreterliği’ne yazılı olarak bildirmek suretiyle
sözleĢmeyi feshedebilir. Bu fesih bildirimden 1 yıl sonra geçerlilik kazanır.
MADDE 49- ERĠġĠLEBĠLĠR FORMAT
Bu sözleĢme eriĢilebilir bir formatta hazırlanır.
MADDE 50- ORJĠNAL METĠNLER
Bu sözleĢmenin Arapça, Çince, Ġngilizce, Fransızca, Rusça ve Ġspanyolca metinleri orjinalinin
aynıdır.


Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir



Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı